Kandinsky: Wassily Kandinsky – życie, obrazy, reprodukcje

1

Wassily Kandinsky, urodzony 16 grudnia 1866 roku w Moskwie, był rosyjskim malarzem, grafikiem i teoretykiem sztuki, który na styczeń 2026 roku obchodziłby 159. rocznicę urodzin. Uznawany za jednego z najważniejszych pionierów abstrakcji w sztuce zachodniej, Kandinsky przez większość życia był obywatelem Rosji, jednak w 1939 roku przyjął obywatelstwo francuskie, gdzie zmarł 13 grudnia 1944 roku w wieku 77 lat. Jego małżonką aż do śmierci była Nina Nikolaevna Andreevskaya, z którą doczekał się syna. Jego przełomowe prace, takie jak „On White II” czy te związane z grupą „Der Blaue Reiter”, stanowią kamienie milowe w historii sztuki nowoczesnej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku obchodziłby 159. rocznicę urodzin.
• Żona/Mąż: Nina Nikolaevna Andreevskaya
• Dzieci: Syn (brak danych o imieniu)
• Zawód: Malarz, grafik, teoretyk sztuki
• Główne osiągnięcie: Pionier abstrakcji w sztuce zachodniej

Wassily Kandinsky – Pionier Abstrakcji i Teoretyk Sztuki

Dane osobowe i pochodzenie

Prawdziwe nazwisko artysty brzmiało Wassily Wassilyevich Kandinsky. Urodził się w Moskwie 16 grudnia 1866 roku (według starego stylu 4 grudnia). Jego rodzicami byli Lidia Ticheeva oraz Vassily Silvestrovich Kandinsky, który parał się handlem herbatą. Rodzina Kandinsky’ego posiadała korzenie arystokratyczne, o czym świadczy fakt, że jedną z jego prababć była księżna Gantimurova.

Wassily Kandinsky to postać, której życiorys jest nierozerwalnie związany z rewolucyjnymi zmianami w sztuce XX wieku. Choć dziś kojarzony jest głównie z malarstwem abstrakcyjnym, jego droga do tego stylu była długa i pełna poszukiwań. Jako rosyjski malarz, wpłynął na rozwój wielu nurtów artystycznych.

Daty kluczowe i obywatelstwo

Artysta przez większość swojego życia był obywatelem Rosji. Jednakże, w 1939 roku, na pięć lat przed śmiercią, przyjął obywatelstwo francuskie, co było związane z jego emigracją i pobytem we Francji. Zmarł 13 grudnia 1944 roku w miejscowości Neuilly-sur-Seine we Francji, w wieku 77 lat. Okres ten poprzedzał jego wyjazd z nazistowskich Niemiec.

W styczniu 2026 roku minie 159 lat od narodzin Wassily’ego Kandinsky’ego, co podkreśla jego długą i bogatą historię życia.

Życie rodzinne i osobiste

Rodzina

Matką Wassily’ego Kandinsky’ego była Lidia Ticheeva, a jego ojcem Vassily Silvestrovich Kandinsky, który zajmował się handlem herbatą. Artysta pochodził z rodziny o korzeniach arystokratycznych, czego dowodem jest jego prababcia, księżna Gantimurova.

W latach 1902–1916, Kandinsky pozostawał w długoletnim związku partnerskim z niemiecką artystką Gabriele Münter. Początkowo była ona jego uczennicą, a z czasem stała się jego towarzyszką życia, podróżując z nim po Europie i wspólnie eksplorując nowe kierunki w sztuce. Po powrocie do Rosji w 1917 roku, Kandinsky poślubił Ninę Nikolaevnu Andreevskayę. Pozostała ona jego żoną aż do jego śmierci w 1944 roku.

Wassily Kandinsky był wujem znanego rosyjsko-francuskiego filozofa Alexandre’a Kojève’a, który żył w latach 1902–1968. Ta relacja rodzinna pokazuje artystę w szerszym kontekście intelektualnym i kulturowym swojej epoki.

Kariera artystyczna i okresy twórcze

Późny start zawodowy

Decyzja o poświęceniu się sztuce zapadła u Wassily’ego Kandinsky’ego stosunkowo późno. Mając 30 lat, w 1896 roku, porzucił stabilną karierę prawniczą i ekonomiczną, aby w pełni oddać się malarstwu. Ten przełomowy moment skłonił go do wyjazdu na studia do Monachium, które stało się ważnym ośrodkiem jego artystycznego rozwoju.

Przed studiami w Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, Kandinsky pobierał nauki w prywatnej szkole Antona Ažbe. Te początkowe etapy edukacji artystycznej ukształtowały jego warsztat techniczny, przygotowując go do późniejszych, bardziej radykalnych poszukiwań. Warto zaznaczyć, że Kandinsky rozpoczął studia artystyczne w wieku 30 lat, co jest stosunkowo późnym startem w tej dziedzinie.

Okres Błękitnego Jeźdźca (1911–1914)

W latach 1911–1914, Wassily Kandinsky był aktywnym członkiem grupy artystycznej „Der Blaue Reiter” (Błękitny Jeździec), którą współtworzył wraz z Franzem Markiem i Augustem Macke. Grupa ta promowała sztukę jako medium o silnym wymiarze duchowym, wydając również słynny „Almanach Błękitnego Jeźdźca”. Okres ten był kluczowy dla rozwoju jego teorii i praktyki artystycznej, mocno zakorzenionych w ekspresjonizmie.

Nazwa grupy, „Der Blaue Reiter”, stała się symbolem poszukiwań artystycznych tego okresu, łączących duchowość z formą. Prace z tego etapu, często określane jako ekspresjonizm, już wtedy zapowiadały odejście od figuratywności.

Działalność w porewolucyjnej Rosji

Po powrocie do ojczyzny w 1914 roku, Kandinsky zaangażował się w działalność kulturalną w ramach administracji Anatolija Łunaczarskiego. Wspierał również zakładanie Muzeum Kultury Malarstwa. Jednak jego głęboko duchowe podejście do sztuki zderzyło się z dominującym w porewolucyjnej Rosji materializmem i konstruktywizmem. To nieporozumienie ideologiczne ostatecznie skłoniło go do opuszczenia Rosji w 1920 roku.

Praca w Bauhausie (1922–1933)

Po ponownym powrocie do Niemiec, w latach 1922–1933, Wassily Kandinsky wykładał w legendarnej szkole Bauhaus. Prowadził zajęcia z teorii formy i koloru, kształtując pokolenia młodych artystów. Jego działalność w tej instytucji zakończyła się wraz z zamknięciem Bauhausu przez nazistów w 1933 roku. Okres ten był kluczowy dla rozwoju jego teorii o związku koloru, formy i psychiki widza.

Ważnym aspektem jego pracy w Bauhausie było nauczanie teorii formy i koloru. Jego podejście do nauczania sztuki było przełomowe i miało ogromny wpływ na późniejsze pokolenia artystów i projektantów. W tym okresie powstały jedne z jego najbardziej znanych prac, często określane jako malarstwo abstrakcyjne.

Ostatni etap we Francji (1934–1944)

Po ucieczce z Niemiec w 1934 roku, Kandinsky osiadł w Paryżu, w miejscowości Neuilly-sur-Seine, gdzie spędził ostatnie lata swojego życia. W tym okresie stworzył swoje najbardziej dojrzałe dzieła, charakteryzujące się połączeniem elementów geometrycznych z biomorficznymi. Ten etap twórczości nazywany jest „Wielką Syntezą”. Tam też zmarł 13 grudnia 1944 roku.

Ostatnie lata życia Wassily’ego Kandinsky’ego we Francji były okresem kontynuacji jego artystycznych poszukiwań, mimo trudności związanych z wojną i emigracją. Jego twórczość z tego okresu jest uważana za kulminację jego artystycznej drogi.

Teoria sztuki i kluczowe koncepcje

Publikacje teoretyczne

Wassily Kandinsky jest autorem fundamentalnych traktatów teoretycznych, które zrewolucjonizowały postrzeganie sztuki. W 1910 roku opublikował dzieło „O duchowości w sztuce”, a w 1926 roku wydał „Punkt i linia a płaszczyzna”. W tych pracach artysta analizował psychologiczne oddziaływanie barw i geometrycznych form na duszę widza, tworząc podwaliny pod nowoczesną teorię sztuki. Te publikacje stanowiły teoretyczne uzasadnienie dla jego radykalnych, abstrakcyjnych wizji.

Publikacja „O duchowości w sztuce” stała się manifestem jego przekonań o duchowym wymiarze sztuki i roli artysty w społeczeństwie. Prace te nadal stanowią inspirację dla artystów i teoretyków sztuki na całym świecie.

Koncepcja „Wewnętrznej Konieczności”

Centralnym punktem filozofii artystycznej Kandinsky’ego była koncepcja „Wewnętrznej Konieczności”. Wierzył on, że prawdziwa sztuka musi wypływać z głębokiego, wewnętrznego impulsu duchowego artysty. Uważał, że artysta pełni rolę proroka, prowadzącego społeczeństwo ku wyższemu poziomowi świadomości i duchowości. Ta idea stanowiła podstawę dla jego dążenia do abstrakcji, jako formy wyrazu czystych emocji i idei.

Synestezja i muzyka

Kandinsky rozwijał teorię synestezji, utożsamiając kolory z dźwiękami instrumentów muzycznych – na przykład żółty z trąbką, a niebieski z wiolonczelą. Twierdził, że malarz potrafi „grać na duszy widza” niczym ręka dotykająca klawiszy fortepianu. Ta głęboka fascynacja muzyką i jej potencjałem do wywoływania emocji była kluczowa dla jego drogi do abstrakcji i dla zrozumienia, jak sztuka wizualna może oddziaływać na widza na poziomie duchowym i emocjonalnym.

Jego zainteresowanie muzyką, w tym operą „Lohengrin” Richarda Wagnera, stanowiło jeden z bodźców do porzucenia kariery prawniczej. Chciał osiągnąć w malarstwie ten sam efekt wykraczania poza standardowy liryzm, co w muzyce.

Kluczowe osiągnięcia i uznanie

Pionierstwo w abstrakcji

Wassily Kandinsky jest powszechnie uznawany za jednego z prekursorów abstrakcji w sztuce zachodniej. Jego odejście od figuratywności i skupienie się na czystych formach i kolorach otworzyło nowe możliwości dla sztuki XX wieku. Jest również kluczowym przedstawicielem ekspresjonizmu, nurtu, który kładł nacisk na subiektywne przeżycia i emocje artysty.

Jego prace, takie jak „On White II” czy te związane z grupą „Der Blaue Reiter”, stały się kamieniami milowymi nowoczesności, kształtując kierunki rozwoju sztuki na dekady.

Wybrane dzieła i ich znaczenie

Prace Wassily’ego Kandinsky’ego, takie jak wspomniane „On White II” czy obrazy tworzone w ramach grupy „Der Blaue Reiter”, są uważane za przełomowe w historii sztuki. Symbolizują one jego dążenie do uwolnienia koloru i formy od przedmiotowego przedstawienia, nadając im samodzielny byt i moc wyrazu. Te dzieła stały się punktem odniesienia dla artystów poszukujących nowych form wyrazu.

Wiele z jego dzieł, stanowiących dziś ikony sztuki abstrakcyjnej, znajduje się w wiodących światowych kolekcjach, takich jak Guggenheim Museum.

Ciekawostki i inspiracje

Intrygujące anegdoty z życia

Istnieje anegdota, która sugeruje, że klucz do odkrycia potencjału abstrakcji Kandinsky znalazł po powrocie do swojej pracowni. Zobaczył tam swój własny obraz wiszący do góry nogami. Nie rozpoznając przedstawionego obiektu, zachwycił się jednak samą kompozycją barw i linii, co uświadomiło mu, że kolor i forma mogą funkcjonować niezależnie od świata przedstawionego.

Wpływy zewnętrzne na twórczość

Jednym z przełomowych momentów w życiu artysty było zobaczenie obrazu „Stogi siana” Claude’a Moneta na wystawie w Moskwie. Zszokowany niemożnością rozpoznania przedmiotu, Kandinsky uświadomił sobie, że kolor może istnieć samodzielnie, niezależnie od jego przedstawieniowego znaczenia. W 1889 roku, podczas wyprawy do regionu Wołogdy, artysta doznał silnego wrażenia obcując z jaskrawo pomalowanymi domami i sztuką ludową, co opisał jako uczucie „wchodzenia do wnętrza obrazu”.

Jego zainteresowanie teozofią, pod silnym wpływem pism Madame Bławatskiej, również wpłynęło na jego twórczość. Teorie teozoficzne, zakładające, że stworzenie świata opiera się na geometrycznej progresji punktów, kół i trójkątów, znalazły odzwierciedlenie w jego późniejszych pracach, szczególnie tych z okresu Bauhausu i późniejszego etapu we Francji.

Kandinsky pobierał lekcje gry na pianinie, co dodatkowo wzmocniło jego wrażliwość na dźwięk i jego związki z kolorem.

Zainteresowania duchowe i filozoficzne

Kandinsky był głęboko zainteresowany duchowością, co odzwierciedlało się w jego teorii sztuki. Wpływ teozofii oraz jego własne poszukiwania duchowe kształtowały jego przekonanie o roli sztuki jako narzędzia prowadzącego do wyższego poznania. Jego pasja do muzyki, w tym fascynacja operą „Lohengrin” Richarda Wagnera, wpłynęła na jego wizję malarstwa jako medium zdolnego do wywoływania głębokich, emocjonalnych doznań.

Wyzwania i kontrowersje

Konfiskaty nazistowskie

W czasach III Rzeszy twórczość Wassily’ego Kandinsky’ego została zakwalifikowana jako „sztuka zdegenerowana” (Entartete Kunst). Doprowadziło to do usunięcia jego prac z niemieckich muzeów i konfiskaty wielu dzieł przez nazistów. Był to dla artysty okres głębokiego rozczarowania i zagrożenia, który ostatecznie zmusił go do opuszczenia Niemiec.

Konflikt z radziecką ideologią

Jego metafizyczne i duchowe podejście do sztuki spotkało się z odrzuceniem ze strony radzieckich konstruktywistów i zwolenników materializmu. Ten ideologiczny konflikt zmusił go do opuszczenia Rosji w 1920 roku, co stanowiło ważny zwrot w jego karierze i życiu.

Rozpad grup artystycznych

Kandinsky często spotykał się z niezrozumieniem ze strony swoich rówieśników. W 1911 roku opuścił stowarzyszenie Neue Künstlervereinigung München, ponieważ inni członkowie nie akceptowali jego radykalnego dążenia do pełnej abstrakcji. Ta sytuacja pokazuje, jak bardzo jego wizja sztuki wyprzedzała epokę i jak trudno było mu znaleźć akceptację dla swoich innowacyjnych idei w ówczesnym świecie artystycznym.

Wassily Kandinsky, jako jeden z ojców malarstwa abstrakcyjnego, pozostawił po sobie dziedzictwo, które przekracza granice czasu i kultury. Jego życie, naznaczone głębokimi poszukiwaniami duchowymi i artystycznymi, stanowi inspirację dla pokoleń twórców i miłośników sztuki, dowodząc, że czysta forma i kolor mogą przemawiać do najgłębszych zakamarków ludzkiej duszy.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Wassily_Kandinsky