Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwy związek z Elizabeth Taylor

2

Richard Burton, urodzony jako Richard Walter Jenkins Jr. 10 listopada 1925 roku w walijskiej miejscowości Pontrhydyfen, był aktorem o niezapomnianym, melodyjnym barytonie, który na zawsze odcisnął piętno na historii kina i teatru. Mimo że zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat, jego artystyczne dziedzictwo pozostaje żywe i inspirujące. Jego burzliwy, dwukrotny związek małżeński z Elizabeth Taylor, często określany jako „burton and taylor”, elektryzował media na całym świecie, stając się jednym z najszerzej komentowanych romansów w historii show-biznesu. Burton, który przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie, siedmiokrotnie był nominowany do Oscara, choć statuetki tej nigdy nie zdobył, co stanowiło jeden z najbardziej znanych faktów dotyczących jego kariery. Jego życiorys to fascynująca opowieść o talencie, pasji, ale też o osobistych zmaganiach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 2023 roku miałby 98 lat.
• Żona/Mąż: Elizabeth Taylor (dwukrotnie), Sybil Williams, Suzy Miller, Sally Hay.
• Dzieci: Kate Burton (aktorka).
• Zawód: Aktor.
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z największych aktorów teatralnych i filmowych swojego pokolenia, znany z wybitnych kreacji szekspirowskich i ról filmowych.

Richard Burton: Od Walijskiego Górnika do Gwiazdy Hollywood

Podstawowe informacje i pochodzenie

Richard Walter Jenkins Jr., znany światu jako Richard Burton, urodził się 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci Richarda Waltera Jenkinsa Sr., górnika węglowego, oraz Edith Maude Jenkins. Dzieciństwo w robotniczym środowisku Port Talbot, które mocno wpłynęło na jego późniejszy stosunek do pieniędzy, z pewnością ukształtowało jego charakter. Już od najmłodszych lat wykazywał zainteresowanie literaturą, czytając poezję oraz literaturę angielską i walijską. Jego talent wokalny był zauważalny już w dzieciństwie – posiadał tak czysty głos, że zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy. Niestety, w wieku zaledwie dwóch lat doświadczył wczesnej straty matki, Edith, która zmarła na skutek infekcji poporodowych. Opiekę nad młodym Richardem przejęła jego starsza siostra Cecilia, zwana „Cis”, którą traktował jak prawdziwą matkę. Jego ojciec, nazywany „Daddy Ni”, zmagał się z alkoholizmem i hazardem, często znikając na całe tygodnie.

Edukacja i początki kariery aktorskiej

W wieku 18 lat Richard Jenkins dokonał znaczącej zmiany w swoim życiu, oficjalnie zmieniając nazwisko na „Burton” poprzez akt prawny. Przyjął nazwisko swojego nauczyciela i mentora, Philipa Burtona, który odegrał kluczową rolę w jego edukacji aktorskiej. Philip Burton nauczył go dykcji poprzez intensywne ćwiczenia na świeżym powietrzu i nawet próbował go adoptować, jednak przeszkody formalne, związane z różnicą wieku, uniemożliwiły ten proces. Burton studiował w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim w ramach specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez RAF, gdzie służył w latach 1944–1947. Ze względu na słaby wzrok, jego obowiązki w Royal Air Force miały charakter administracyjny. Wcześniej rozważał karierę boksera lub duchownego, jednak los skierował go na ścieżkę aktorską. Jego pierwszą rolą był występ w szkolnej produkcji „The Apple Cart”. W styczniu 1944 roku zadebiutował na West Endzie w sztuce „The Druid’s Rest”, zarabiając trzykrotność ówczesnych zarobków górnika, co było znaczącym sukcesem.

Kariera aktorska i przełomowe role

Przełom szekspirowski i debiut filmowy

Lata 50. XX wieku to okres, w którym Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacje klasycznych ról przyniosły mu uznanie i otworzyły drzwi do dalszej kariery. W 1949 roku zadebiutował na wielkim ekranie w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie zagrał rolę napisaną specjalnie dla niego. Ten debiut zapoczątkował jego filmową przygodę. W 1952 roku zagrał w filmie „Moja kuzynka Rachela”, za który otrzymał swoją pierwszą nominację do Oscara. Kolejne lata przyniosły mu role w takich produkcjach jak „Szata” (pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope, za który również był nominowany do Oscara) czy „The Rains of Ranchipur”. Jego kariera filmowa była naznaczona udziałem w ważnych produkcjach, które przyniosły mu kolejne nominacje do Nagrody Akademii.

Status supergwiazdy i sukces na Broadwayu

W połowie lat 60. Richard Burton osiągnął status jednej z największych gwiazd box-office i stał się jednym z najlepiej opłacanych aktorów świata. Jego talent aktorski, połączony z charyzmą i charakterystycznym głosem, przyciągał miliony widzów do kin. W 1960 roku odniósł wielki sukces na Broadwayu w musicalu „Camelot”, wcielając się w rolę Króla Artura. Ta kreacja przyniosła mu prestiżową nagrodę Tony, co podkreśliło jego wszechstronność i zdolność do odnajdywania się w różnorodnych gatunkach. Jego interpretacja Hamleta z 1964 roku w reżyserii Johna Gielguda stała się legendą Broadwayu, a sam występ jest uznawany za jedno z jego najważniejszych dokonań aktorskich. W filmie „Anna Tysiąca Dni” wcielił się w postać Henryka VIII, a jego kreacja w dramacie „Becket” również przyniosła mu nominację do Nagrody Akademii. Jedną z jego najbardziej pamiętnych ról, którą zagrał u boku Elizabeth Taylor, była ta w filmie „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?), która przyniosła mu kolejną nominację do Oscara. Zagrał również Marka Antoniusza w filmie „Kleopatra” z 1963 roku, gdzie jego partnerką była właśnie Elizabeth Taylor.

Najważniejsze role filmowe Richarda Burtona

• „Moja kuzynka Rachela” (1952) – pierwsza nominacja do Oscara
• „Szata” (1953) – pierwszy film w technice CinemaScope, nominacja do Oscara
• „Becket” (1964) – nominacja do Nagrody Akademii
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (1966) – kluczowa rola u boku Elizabeth Taylor, nominacja do Oscara
• „Kleopatra” (1963) – rola Marka Antoniusza
• „Anna Tysiąca Dni” (1969) – rola Henryka VIII

Życie osobiste: Miłość, małżeństwa i rodzina

Burzliwy związek z Elizabeth Taylor

Życie osobiste Richarda Burtona było równie burzliwe i medialne, co jego kariera. Jego związek z Elizabeth Taylor, dwukrotnie żoną aktora (w latach 1964–1974 oraz 1975–1976), był tematem numer jeden w światowej prasie. Ich pełna pasji, ale też licznych kłótni relacja, stała się ikoną kultury popularnej, tworząc podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie tabloidów. Ich wspólne występy, jak w „Kto się boi Virginii Woolf?” (Who’s Afraid of Virginia Woolf?), tylko podsycały zainteresowanie ich związkiem.

Małżeństwa i potomstwo

Przed swoim burzliwym związkiem z Elizabeth Taylor, Richard Burton poślubił Sybil Williams 5 lutego 1949 roku. Małżeństwo to zakończyło się rozwodem w 1963 roku, w dużej mierze z powodu romansu Burtona z Taylor. Richard Burton miał troje dzieci, w tym córkę Kate Burton, która poszła w jego ślady i również została aktorką. Mimo wielkiej sławy, Burton utrzymywał bliskie kontakty ze swoją liczną rodziną w Walii, podkreślając swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia.

Nagrody, osiągnięcia i dziedzictwo

Uznanie i brak Oscara

Richard Burton był aktorem o niezwykłym talencie, co potwierdzają liczne nagrody i wyróżnienia. Był nominowany do Nagrody Akademii aż siedem razy, jednak nigdy nie zdobył statuetki Oscara. Mimo tego braku, jego osiągnięcia są niezaprzeczalne. Zdobył nagrodę Grammy, co podkreślało jego talent do pracy z głosem, a jego melodyjny baryton stał się jego znakiem rozpoznawczym. W swojej kolekcji posiadał również nagrodę BAFTA, Złoty Glob oraz nagrodę Tony za rolę w musicalu „Camelot”. Legendarny krytyk Kenneth Tynan nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co świadczy o jego pozycji w świecie aktorstwa. Burton był znany z wysokiej inteligencji i ogromnej wiedzy literackiej, którą często prezentował w wywiadach.

Lista nagród i wyróżnień Richarda Burtona

• Nagroda Grammy
• Nagroda BAFTA
• Złoty Glob
• Nagroda Tony (za rolę Króla Artura w „Camelot”)
• Siedem nominacji do Oscara (bez zdobycia statuetki)

Warto wiedzieć: Rekord siedmiu nominacji do Oscara bez zdobycia nagrody to jedno z najbardziej znanych faktów dotyczących kariery Richarda Burtona.

Problemy osobiste i wpływ na karierę

Mimo ogromnego talentu i sukcesów, życie Richarda Burtona było również naznaczone osobistymi zmaganiami. Zmagał się z ciężkim uzależnieniem od alkoholu, co według wielu krytyków sprawiło, że nie w pełni wykorzystał swój ogromny talent. Zaczął palić papierosy i pić alkohol jeszcze jako nieletni chłopak. Mimo tych problemów, był znany z niezwykłej etyki pracy i doskonałego przygotowania do ról. Jego dzieciństwo w biedzie i późniejsze życie w luksusie wpłynęły na jego stosunek do pieniędzy. Warto wspomnieć o jego pierwszej, znaczącej transakcji finansowej – kontrakt z 20th Century Fox na początku kariery w Hollywood, który opiewał na 150 000 dolarów za trzy filmy. Po udanym debiucie filmowym podpisał również kontrakt gwarantujący mu stypendium w wysokości 100 funtów tygodniowo u Alexandra Kordy.

Pasje, hobby i ostatnie lata

Poza aktorstwem, Richard Burton miał silne zainteresowania sportowe. Rugby było jego największym hobby; twierdził, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. W młodości grał nie tylko w rugby, ale także w krykieta, tenisa oraz tenisa stołowego. Jego zamiłowanie do literatury, pielęgnowane od czasów szkolnych, pozostało z nim przez całe życie. Po śmierci w wieku 58 lat, 5 sierpnia 1984 roku, został pochowany na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii. Richard Burton do dziś uważany jest za jednego z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego dziedzictwo artystyczne wciąż inspiruje kolejne pokolenia aktorów i widzów.

Ciekawostki z życia Richarda Burtona

• Służył w Royal Air Force (RAF) w latach 1944–1947.
• Jako dziecko zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod za swój czysty głos (sopran chłopięcy).
• Przed karierą aktorską pracował jako rozwoziciel gazet i zbieracz końskiego nawozu.
• Jego nauczyciel, Philip Burton, próbował go adoptować, ale brakowało mu 20 dni do wymaganego wieku.
• Pierwszy samochód, model Standard Flying Fourteen, zakupił w 1951 roku jako symbol sukcesu.
• Podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej.
• Jego burzliwe życie z Elizabeth Taylor miało znaczący wpływ na współczesną kulturę celebrytów.

Richard Burton pozostaje ikoną brytyjskiego kina i teatru, aktorem o niezwykłym talencie i charyzmie, którego życiorys obfitował w sukcesy, ale także w osobiste zmagania. Jego niezapomniane kreacje i charakterystyczny głos na zawsze zapiszą się w historii sztuki aktorskiej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton